জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰভাৱৰ বাবে সমগ্ৰ বিশ্বতে গ্ৰীষ্মপ্ৰবাহ অধিক তীব্ৰতৰ হৈ পৰিছে। এনে পৰিস্থিতিত বিশ্বৰ প্ৰায় ২ বিলিয়ন লোকৰ প্ৰচণ্ড গৰমৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ পৰ্যাপ্ত উপায় নাই। আৰু এই সংকটৰ কেন্দ্ৰবিন্দু ভাৰত (Epicenter of the crisis is India)। য’ত জনসাধাৰণৰ এক বৃহৎ অংশ তথাকথিত ‘কুলিং প’ভাৰ্টি’ (Cooling Poverty) বা শীতলীকৰণৰ দীনতাৰ বলি হয়। এই কথা সংবাদ মাধ্যমৰ সূত্ৰই প্ৰকাশ কৰিছে। এই চাঞ্চল্যকৰ তথ্য পোহৰলৈ আহিছে শেহতীয়াকৈ বিখ্যাত বিজ্ঞান আলোচনী ‘নেচাৰ ছাষ্টেনেবিলিটি’ত প্ৰকাশিত এক অধ্যয়নত। বিশ্বৰ ২৮খন দেশৰ ১০ লাখতকৈ অধিক পৰিয়ালৰ তথ্য বিশ্লেষণ কৰি গৱেষকসকলে লক্ষ্য কৰে যে কোটি কোটি লোকে মধ্যমীয়া ‘কুলিং প’ভাৰ্টি’ত কটাবলগীয়া হৈছে। সুৰক্ষাৰ অভাৱৰ মাজতো এক বিলিয়ন লোকে নিজৰ জীৱন বিপদত পেলাবলৈ বাধ্য হৈছে।
কিন্তু এই ‘কুলিং প’ভাৰ্টি’ কি? সহজ ভাষাত ক’বলৈ গ’লে ই হৈছে দৰিদ্ৰ লোকসকলৰ মাজত গৰমৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় আন্তঃগাঁথনিৰ অভাৱ।
বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে, কেৱল ঘৰত এয়াৰ কণ্ডিচনাৰ বা ফেন নথকাৰ কথায়ে নহয়, ইয়াৰ পৰিসৰ অধিক বিস্তৃত। ইয়াৰ ভিতৰত ঘৰৰ চাল আৰু বেৰৰ মান, নিৰৱচ্ছিন্ন বিদ্যুৎ সংযোগ, বিশুদ্ধ খোৱাপানী, স্বাস্থ্য সেৱা, গ্ৰীষ্মপ্ৰবাহৰ বিষয়ে আগতীয়া তথ্য লাভ, বাহিৰত কাম কৰাৰ সময়ত ছাঁত বিৰতি ল’ব পৰা ঠাইৰ উপলব্ধতা আদি বিষয়। যিসকলে এই সকলোবোৰ সুবিধা নাপায় তেওঁলোক মূলতঃ ‘কুলিং প’ভাৰ্টি’ৰ বলি হয়। ফলত সহজেই গৰমৰ লগত জড়িত হিট-ষ্ট্ৰ’ককে ধৰি বিভিন্ন ৰোগত আক্ৰান্ত হয় আৰু চৰম আৰ্থিক লোকচানৰ সন্মুখীন হয়।
অধ্যয়নত দেখা গৈছে যে দক্ষিণ এছিয়া (বিশেষকৈ ভাৰত, বাংলাদেশ, আৰু নেপাল) বিশ্বৰ আটাইতকৈ দুৰ্বল অঞ্চল। ইউৰো-ভূমধ্যসাগৰীয় জলবায়ু পৰিৱৰ্তন কেন্দ্ৰৰ মুখ্য গৱেষক জিয়াকোমো ফালচেটাই কয় যে ইয়াৰ কাৰণ হ’ল এই অঞ্চলটো গৰম আৰু আৰ্দ্ৰ আৰু ইয়াৰ জনসংখ্যাৰ এক বৃহৎ অংশ ৰ’দৰ সংস্পৰ্শলৈ আহিছে।
শিক্ষা আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ পৰিস্থিতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠা ‘কুলিং প’ভাৰ্টি’ৰ সন্মুখীন হোৱা দেশসমূহৰ ভিতৰত ভাৰতে প্ৰথম স্থান লাভ কৰিছে। দেশৰ প্ৰায় ৯৫% জনসংখ্যা এনে অঞ্চলত বাস কৰে, য’ত এনে সুৰক্ষাৰ অতি অভাৱ।
জলবায়ু কৰ্মী তথা সমাজকৰ্মী হৰজিৎ সিঙৰ মতে, দক্ষিণ এছিয়া এতিয়া জলবায়ু সংকট ইয়াৰ বাবে মুখ্য কাৰক। ইয়াত বিষম জলবায়ুৰ লগে লগে তীব্ৰ অৰ্থনৈতিক বৈষম্যও দেখা যায়। ফলত দৈনিক লাখ লাখ মজুৰি বা প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিকে এ চি ঘৰত বহি কাম কৰাৰ সুযোগ নাপায়। পৰিসংখ্যাই দেখুৱাইছে যে ভাৰতৰ লাখ লাখ লোকে জীৱিকা নিৰ্বাহৰ বাবে আৰু জীৱন নিৰ্বাহৰ বাবে ৪৫ ডিগ্ৰী গৰমত বাহিৰত কাম কৰিবলৈ বাধ্য হৈছে।
গৱেষকসকলৰ মতে, কেৱল ঘৰত এয়াৰ কণ্ডিচনাৰৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি কৰাটোৱেই এই সমস্যাৰ দীৰ্ঘম্যাদী সমাধান নহয়। কাৰণ ইয়াৰ ফলত বিদ্যুতৰ ব্যৱহাৰ আৰু গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি পাব। তাৰ পৰিৱৰ্তে ঘৰ নিৰ্মাণৰ সময়ত এনে সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে, যাতে ঘৰটো স্বাভাৱিকভাৱে শীতল হৈ থাকে। ইয়াৰ উপৰি ঘৰৰ ছাদত বিশেষ বগা বা প্ৰতিফলিত ৰং ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি, যিয়ে সূৰ্যৰ তাপ প্ৰতিফলিত কৰে। ইয়াৰ উপৰি চহৰত গছৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰি সাধাৰণ জনতাৰ বাবে চৰকাৰী পদক্ষেপৰ দ্বাৰা শীতল কেন্দ্ৰৰ সৃষ্টি কৰিব পৰা যায়। যিসকল শ্ৰমিকে বাহিৰত অত্যন্ত গৰমত কাম কৰে, তেওঁলোকৰ বাবে কৰ্মৰ সময় পুনৰ নিৰ্ধাৰণ কৰি কামৰ সময়ত পৰ্যাপ্ত পানী যোগান ধৰাৰ পৰামৰ্শ দিছে বিশেষজ্ঞসকলে।
