পৰিৱেশ অনুকূল আৰু প্ৰদূষণমুক্ত ৰে’ল সেৱাৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় ৰে’লৱেয়ে এক অনন্য নজিৰ গঢ়ি তুলিছে। দেশৰ প্ৰথমখন হাইড্ৰ’জেন ফিউৱেল চেল (Hydrogen fuel cell) চালিত ৰে’লক (Indian rail) বাণিজ্যিকভাৱে চলাচলৰ বাবে সেউজ সংকেত দিয়া হৈছে। এই ৰে’লখন হাৰিয়ানাৰ উত্তৰ ৰে’লৱেৰ ‘জিন্দ-সোনেপাট’ অংশত চলিব। দাবী কৰা হৈছে যে ব্ৰডগজ লাইনত চলা এইখনেই হ’ব বিশ্বৰ আটাইতকৈ দীঘল আৰু শক্তিশালী হাইড্ৰ’জেন চালিত ৰে’ল। এই কথা প্ৰকাশ কৰিছে সংবাদ মাধ্যমৰ সূত্ৰই।
এই ঐতিহাসিক পদক্ষেপে ভাৰতীয় ৰে’লৱেক প্ৰথম বিশ্বৰ দেশসমূহৰ সমতুল্য কৰি তুলিছে। জাৰ্মানী, জাপান, চীন, আমেৰিকাৰ দৰে বিশ্বৰ মুষ্টিমেয় দেশৰ অভিজাত ক্লাবত যোগদান কৰিছে ভাৰতে। এই দেশসমূহে মূলতঃ হাইড্ৰ’জেন চালিত ৰে’ল ব্যৱস্থাৰ কাম কৰি আছে।
হাইড্ৰ’জেন ৰে’লৰ মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ :
১) ৰে’লখনত মুঠ ১০ টা ডবা থাকিব। ইয়াৰ প্ৰপালচন ব্যৱস্থাটো ১২০০ কিলোৱাট হাইড্ৰ’জেন ইন্ধন চেলৰ দ্বাৰা চালিত হ’ব।
২) ৰে’লখনৰ বাণিজ্যিক গতিবেগ ঘণ্টাত সৰ্বাধিক ৭৫ কিলোমিটাৰ হ’ব। অৱশ্যে ট্ৰায়েল ৰানৰ সময়ত প্ৰতিঘণ্টাত ১২০ কিলোমিটাৰ গতিবেগ বৃদ্ধি কৰিবলৈ সক্ষম হ’ব।
৩) ৰে’লখনৰ দুয়ো মূৰত দুখন ড্ৰাইভিং পাৱাৰ গাড়ী থাকিব। ইয়াৰে প্ৰত্যেকৰে শক্তি ১২০০ কিলোৱাট। ফলত মুঠ শক্তি উৎপাদন হ’ব ২৪০০ কিলোৱাট। বাকী ৮টা ডবা যাত্ৰীৰ বাবে হ’ব।
৪) হাইড্ৰজেন গেছৰ সম্পূৰ্ণৰূপে ইন্ধন ভৰোৱাৰ পিছত ৰে’লখনে প্ৰায় ২৫০ কিলোমিটাৰ দূৰত্ব অতিক্ৰম কৰিব পাৰিব।
এই প্ৰযুক্তিয়ে কেনেকৈ কাম কৰে?
হাইড্ৰ’জেন ইন্ধন চেল প্ৰযুক্তিত হাইড্ৰ’জেনৰ ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়াৰ জৰিয়তে বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব পাৰি। এই প্ৰক্ৰিয়াত কোনো ক্ষতিকাৰক গেছ নিৰ্গত নহ’ব। বৰঞ্চ উপ-উৎপাদন হিচাপে কেৱল জলীয়বাষ্প আৰু তাপহে উৎপন্ন হ’ব। অৰ্থাৎ ৰে’লখন চলিলে নিজেই বিদ্যুৎ উৎপাদন কৰিব। যিটো ডিজেল বা অন্যান্য জীৱাশ্ম ইন্ধনৰ তুলনাত সম্পূৰ্ণ প্ৰদূষণমুক্ত।
এই ৰে’লখনত সুৰক্ষাকো সৰ্বোচ্চ অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হৈছে। ৰে’লখনৰ সন্মুখ আৰু পিছফালে ২৭টাকৈ মুঠ ৫৪টা হাইড্ৰ’জেন চিলিণ্ডাৰ স্থাপন কৰা হৈছে। সম্পূৰ্ণ থলুৱা প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি হাৰিয়ানাৰ জিন্দত হাইড্ৰ’জেন সংৰক্ষণ আৰু ইন্ধন ভৰোৱা ষ্টেচন নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াক দেশৰ ‘পেট্ৰ’লিয়াম এণ্ড এক্সপ্ল’ছিভছ ছেফটি অৰ্গেনাইজেচন’ৰ (পিইএছঅ’) অনুমোদন জনাইছে। কোনো দুৰ্ঘটনাৰ পৰা হাত সাৰিবলৈ সমগ্ৰ ব্যৱস্থাটোত উন্নত হাইড্ৰ’জেন লীক ডিটেক্টৰ আৰু ফ্লেম (জুই) ডিটেক্টৰ ছোন্সৰো স্থাপন কৰা হৈছে।
‘নমো গ্ৰীণ ৰে’ল’ প্ৰকল্পৰ অধীনত সম্পূৰ্ণ থলুৱা প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰি নিৰ্মাণ কৰা হৈছে এই ৰে’লখন। লক্ষ্ণৌৰ ৰিছাৰ্চ ডিজাইনছ এণ্ড ষ্টেণ্ডাৰ্ডছ অৰ্গেনাইজেচোনো এই ডিজাইন প্ৰস্তুত কৰিছে। চেন্নাইৰ ইণ্টিগ্ৰেল ক’চ ফেক্টৰীয়ে এই ৰে’লখন নিৰ্মাণ কৰিছে।
ইতিমধ্যে ভাৰতীয় ৰে’লৱেই ব্ৰডগজ নেটৱৰ্কৰ প্ৰায় ৯৯.২ শতাংশ বিদ্যুৎ সংযোগ কৰিছে। গতিকে গতানুগতিক বৈদ্যুতিক ৰে’লৰ বিকল্প হিচাপে এই হাইড্ৰ’জেন ৰে’ল চলোৱা হোৱা নাই। এই পৰিৱেশ অনুকূল ৰে’লসমূহ মূলতঃ ভাৰতৰ পৰম্পৰাগত পথত আৰু ভৌগোলিক কাৰণত ওপৰত ইলেক্ট্ৰি’ক কেবল স্থাপন কৰাটো কঠিন হোৱা অঞ্চলত চলিব।
