কোনো ব্যক্তিৰ হৃদস্পন্দন বন্ধ হৈ গলেই তেওঁক মৃত বুলি ঘোষণা কৰা হয়। কিন্তু কোনো ব্যক্তিৰ যদি মস্তিষ্কই কাম কৰা বন্ধ কৰি দিয়ে তেনে ক্ষেত্রত কি তেওঁক জীৱিত বুলি গণ্য কৰা হ’বনে? এই প্রশ্নই বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি মানুহৰ মনত জাগ্ৰত হৈ আহিছে। অৱশ্যে আধুনিক বিজ্ঞানে ইয়াৰ নাম দিছে ব্রেইন ডেথ। এই ক্ষেত্ৰত, ব্রেইন ডেথ হ’লেও শৰীৰৰ অঙ্গবোৰ দান কৰা সম্ভৱ।
বিশ্বৰ প্রথম হার্ট ট্রান্সপ্লান্ট ছার্জাৰি :
বিজ্ঞানৰ উন্নতিৰ লগে লগে চিকিৎসকে বুজিব পাৰিছিল যে অঙ্গ প্রতিস্থাপনৰ মাধ্যমেৰে অন্য কোনো ৰোগীৰ জীৱন বচোৱা সম্ভৱ। যেনে কাৰোবাৰ ক্ষেত্রত দুয়োটা কিডনিয়ে কাম কৰা বন্ধ কৰি দিলে এটি কিডনি প্রতিস্থাপনৰ মাধ্যমেৰে কাম চোলোৱা সম্ভৱ। ইয়াৰ উপৰি, মৃত্যুৰ পিছত চকু দান কৰা ঘটনাও ঘটে। গতিকে জানি অবাক হ’ব যে হৃদপিণ্ড প্রতিস্থাপন কৰাও সম্ভৱ।
অর্থাৎ মৃত ৰোগীৰ পৰা হৃদপিণ্ড স্থানান্তৰৰ কাৰণে মাত্র কেইমিনিটমান সময় পোৱা যায়। এইক্ষেত্ৰত ১৯৬৭ চনত চিকিৎসকসকলে প্রথমবাৰ হার্ট ট্রান্সপ্লান্ট কৰাত সফল হয়। এই অপাৰেচনটো কৰা হৈছিল দক্ষিণ আফ্রিকাত। য’ত ২৪ বছৰ বয়সৰ ডেনিচ ডাৰভালৰ হৃদপিণ্ড অন্য এজন ৰোগীৰ শৰীৰত প্রতিস্থাপন কৰা হয়।
১৯৬৮ চনত ভাৰতত প্রথম প্রচেষ্টা কৰা হয়
বিশ্বৰ প্রথম হার্ট ট্রান্সপ্লান্ট অপাৰেচনৰ পিছৰ বছৰতেই ভাৰততো এটি প্রচেষ্টা চলোৱা হৈছিল। আৰু এই কাম কৰিছিল ডাঃ প্রফুল্ল কুমাৰ সেনে। মূলত তেওঁ ১৯৬৪ চনত কুকুৰৰ হার্ট ট্রান্সপ্লান্ট কৰাৰ চেষ্টা কৰিছিল।
কিন্তু মানুহৰ ওপৰত এই প্রক্রিয়াটি চেষ্টা কৰাৰ ক্ষেত্রত এটি বাধা আছিল। গতিকে ১৯৬৮ চনত ডাঃ সেন হার্ট ট্রান্সপ্লান্ট কৰাত সফল হয়, কিন্তু তাৰ পিছতো এই অপাৰেচন ব্যর্থ হয়। কাৰণ যাৰ শৰীৰত হৃদপিণ্ড প্রতিস্থাপিত হৈছিল তেওঁৰ অলপ সময়ৰ ভিতৰতেই মৃত্যু হয়।
২৬ বছৰ পিছত পোৱা যায় সাফল্য
AIIMS-ৰ কার্ডিওলজি বিভাগৰ প্রধান ডাঃ পি ভেনুগোপালে ১৯৯৪ চনৰ ৩ আগষ্টত সংগীবৃন্দৰ সৈতে ভাৰতত প্রথম সফল হার্ট ট্রান্সপ্লান্ট কৰে। য’ত “ব্রেইন ডেথ” হোৱা এগৰাকী মহিলাৰ হৃদপিণ্ড ৪৫ বছৰ বয়সৰ এজন ব্যক্তিৰ শৰীৰত প্রতিস্থাপন কৰা হৈছিল।
এই ক্ষেত্ৰত এই অপাৰেচনৰ পিছত তেওঁ আৰু ১৭ বছৰ জীয়াই আছিল। সেই সময়ত দক্ষিণ ভাৰতৰ আৰু এজন ছার্জন আছিল যিয়ে হার্ট ট্রান্সপ্লান্টৰ প্ৰচেষ্টাত নিযুক্ত আছিল। তেওঁৰ নাম আছিল ডাঃ কে এম চেৰিয়ান। আৰু তেৱেঁই ঘটাইছিল এক অনন্য ঘটনা।
মুছলমানৰ শৰীৰত ব্রাহ্মণৰ হৃদয়
জনা যায় যে ৩৩ বছৰ বয়সৰ হেমলতা সুন্দৰৰাজন পল্লভৰামৰ ওচৰৰ এটি ৰাস্তা পাৰ হওঁতে এটি দুর্ঘটনাৰ সন্মুখীন হয়। লগে লগে হেমলতাক হস্পিটেললৈ লৈ যোৱা হয়। চিকিৎসকে তেওঁৰ “ব্রেইন ডেথ”ৰ ঘোষণা কৰে। হেমলতাৰ স্বামীয়ে ৰে’ল বিভাগত চাকৰি কৰিছিল।
তেওঁ হেমলতাৰ হৃদপিণ্ড অন্য ৰোগীৰ শৰীৰত প্রতিস্থাপনৰ কথা ভাবিলে। সেই সময়ত ৩৮ বছৰ বয়সৰ মামুন বিবিৰ দ্রুত হার্ট ট্রান্সপ্লান্টৰ প্রয়োজন আছিল। কিন্তু অর্থনৈতিকভাবে দুর্বল হোৱাৰ বাবে তেওঁ সেইটো কৰিব পৰা নাছিল।
ডাক্তৰ চেৰিয়ানে তেওঁৰ অপাৰেচনৰ সকলো দায়িত্ব নিজে লয়। নিশা ৯ বজাত চেৰিয়ানে অপাৰেচন আৰম্ভ কৰি নিশা ২ বজাৰ ভিতৰত সফলভাবে অপাৰেচন সম্পন্ন কৰে।
আৰু এনেদৰেই ভাৰতত প্রথমবাৰ এখন বেচৰকাৰী হস্পিটেলত হার্ট ট্রান্সপ্লান্ট ছার্জাৰি কৰা হৈছিল। লগতে এই ঘটনাটো আছিল ধর্মীয় সম্প্রীতিৰ এক অনন্য উদাহৰণো। এগৰাকী ব্রাহ্মণ মহিলাৰ হৃদপিণ্ড এগৰাকী মুছলিম মহিলাৰ শৰীৰত স্থাপন কৰোৱা হৈছিল, আৰু যিয়ে এই কাম কৰিছিল তেওঁ আছিল এজন খ্রীষ্টান ডাক্তৰ।
এই ক্ষেত্ৰত যিমান দিন মামুন বিবি জীয়াই আছিল, হেমলতাৰ সন্তানসকলে প্রতি বছৰে হেমলতাৰ জন্মদিনত তেওঁক দেখা কৰিছিল। এইটো ভাবত যে তেওঁৰ মাতৃৰ হৃদয় এতিয়াও জীয়াই আছে। সেই অপাৰেচনৰ ছয়বছৰ পিছত মামুনৰ মূত্রনলীৰ সংক্রমণত মৃত্যু হয়।
