বনৌষধি গছৰ ৰজা মহানিমৰ বিষয়ে আমি কিমান জানো?

ASSAM TIMES POST

# ডাঃ ভূপেন শইকীয়া #

আমাৰ চৌপাশে আমি সদায় দেখি থকা মহানিম গছজোপাৰ বিষয়ে আমি কিমান জানো বাৰু ? মোৰ বিশ্বাস, আজিৰ এই চমু লেখনিটো পঢ়াৰ পিছত আপুনি দেখি থকা মহানিম গছজোপাক আপোনাৰ বেছি আপোন যেন লাগিব ৷

মহানিমৰ আন আন নাম হ’ল- ইংৰাজীত Indian Lilac আৰু margosa৷ বাংলা, নেপালী, মণিপুৰী, সিন্ধী আৰু উৰ্দুত অসমীয়াৰ সৈতে একে নিম৷ মাৰাঠীত কডুনিম্ব, কানাড়াত বেভু, গুজৰাটীত ধনুজহাদা, মালায়ালমত আৰ্য়াভেপু ,পাঞ্জাবীত নিমহ্, তেলেগুত ভেপা বোলে৷ জাৰ্মানীত Indischer zedrach, ফৰাচীত Azadirac de l’Inde, পাৰ্চি ভাষাত Azad Darakth e hind আৰু নাইজেৰিয়াত Dongoyaro বোলে৷ সংস্কৃতত মহানিমক এৰিষ্টা, পকভক্ৰিটা আৰু নিম্বক বোলে৷ সংস্কৃত নামকৰণৰ ভাবাৰ্থ হ’ল- অবিনাশী, স্বয়ংসম্পূৰ্ণ আৰু সঠিক৷

নিম বা মহানিমৰ বোটানিকেল নাম হ’ল Azadirachta indica৷

মহানিমৰ বৰ্ণনা পৌৰাণিক ‘শ্ৰুসুতসংহিতা’ আৰু ‘চৰকসংহিতা’ গ্ৰন্থত পোৱা যায়৷ মহানিমৰ প্ৰধান ওপজা স্থান হ’ল ভাৰতভূমি- সেয়ে হেজাৰ বছৰ আগৰ পৰা এই মহানিম গছক ভাৰতীয়সকলে জনজীৱনত নানাধৰণে প্ৰয়োগ কৰি আহিছে৷ আয়ুৰ্বেদৰ উৎপত্তিস্থলো হ’ল ভাৰতবৰ্ষ৷ আয়ুৰ্বেদত মহানিমৰ নানান প্ৰয়োগৰ বিতং বিৱৰণ উপলব্ধ৷ আমাৰ দেশৰ পিছতে মহানিমৰ গছ সৰহকৈ পোৱা দেশসমূহ হ’ল- ম্যানমাৰ, ভিয়েটনাম, থাইলেণ্ড,কম্বোডিয়া, লাওচ, নেপাল, বাংলাদেশ, পাকিস্তান, ইৰাণ আৰু শ্ৰীলংকা৷

অষ্ট্ৰেলিয়া মহাদেশলৈ ১৯৪০চনত পোন প্ৰথমবাৰৰ বাবে মহানিম গছৰ ৰপ্তানি হয়৷ ১৯৬০চনৰ পৰা ১৯৮০ চনলৈ অষ্ট্ৰেলিয়াৰ বিভিন্ন অঞ্চলত মহানিম গছৰ বৃক্ষৰোপণ চলি থাকে৷ বৰ্তমান বিশ্বৰ প্ৰায় সকলো অঞ্চলতেই কম-বেছি পৰিমাণে মহানিমৰ উপস্থিতি দেখা যায়৷ এই চিৰসেউজ গছৰ বিশেষত্ব হ’ল যে ই কম পানীতো জীয়াই থাকিব পাৰে৷ সেয়ে ইয়াক মৰুভূমি ৰোধকৰণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷ মধ্যপ্ৰাচ্যৰ মৰুময় দেশ সংযুক্ত আৰব আমীৰেট আৰু কাটাৰ দেশলৈ ভাৰতবৰ্ষৰ পৰা হেজাৰ হেজাৰ মহানিমৰ পুলি প্ৰতিবছৰে ৰপ্তানি হৈ আহিছে৷

মহানিম গছৰ উচ্চতা ৬০ ফুটৰ পৰা ১২০ ফুট বা ততোধিক হব পাৰে৷ ই এবিধ ক্ষিপ্ৰভাৱে ঠাল -ঠেঙুলি মেলি বহল-ডাঙৰ হোৱা স্বভাৱৰ গছ৷ ফলত গছে ভাল ছাঁ দিয়ে৷ এই গছৰ বা স্বাস্থ্যৰ বাবে বৰ উপকাৰী বুলি অতীজৰ পৰা ভাৰতবাসীসকলে ভাবি আহিছে৷ ইয়াৰ ফুলবোৰ বগা বৰণৰ আৰু ইয়াত মাৰ্বলতকৈ সৰু আকৃতিৰ, দেখিবলৈ জলফাই আকৃতিৰ ফল লাগে৷ ইয়াৰ মিহি মিহি পাতবোৰৰ স্বাদত খাবলৈ তিতা৷ মহানিম গছৰ কিছু সাদৃশ্য ঘোঁৰানিম গছৰ সৈতে দেখা যায়৷

মহানিম আৰু ঘোঁৰানিম দুবিধ বেলেগ গছ৷ দুয়োবিধ গছক পাঠকে সুকীয়াকৈ চিনাক্ত কৰাটো লাগতিয়াল কথা৷ কিয়নো ঘোঁৰানিম এবিধ বিষাক্ত গছ৷ ইয়াৰ পাত বা গুটি মানুহে ভক্ষণ কৰিলে শৰীৰৰ অনেক ক্ষতিসাধন হ’ব পাৰে৷ বমি, ডায়েৰিয়া, তেজ হাগনি, মূৰৰ বিষ, অৱশতা, পেৰলাইচিচ, স্নায়বিক দুৰ্বলতা আদি হ’ব পাৰে৷ কিয়নো ইয়াৰ ৰস হ’ল- Neurotoxic৷

কেনেকৈ গছ দুবিধ চিনিব?

মহানিমৰ পাতৰ ৰঙ উজ্বল সেউজীয়া৷ ঘোঁৰানিম গছৰ পাতৰ ৰঙ পাতল সেউজীয়া৷ ঘোঁৰানিম গছৰ পাতৰ ৰঙ মহানিমৰ পাতৰ ৰঙতকৈ যথেষ্ট পাতল৷ মহানিমৰ পাত চুবলৈ মিহি৷ ঘোঁৰানিমৰ পাত মিহি নহয়৷ আনহাতে, ডাল বিন্যাস দুয়োবিধ গছৰ বেলেগ বেলেগ৷

এতিয়া ঘোঁৰানিমৰ বিষয়ে দুআষাৰ কৈ লওঁ৷

বঙালীসকলেও এই গছক ঘোঁৰানিম নামেৰেই মাতে৷ ঘোঁৰানিমৰ আন পৰিচিত নামসমূহ হ’ল- Persian lilac, Chinaberry, Ceylon cedar, White cedar আদি৷

মূলত: এই গছৰ প্ৰধান বসতিস্থল হ’ল  ভাৰত, চীন আৰু অষ্ট্ৰেলিয়া৷ চৰায়ে ঘোঁৰানিমৰ গুটি খাই সিঁচৰতি কৰি দিয়াৰ ফলত এই গছ হাবিয়ে-বননিয়ে নিজে নিজে হয়৷ চৰাইৰ বাবে ই বিষাক্ত নহয়৷

উপযোগিতা : পাইন কাঠৰ দৰেই এই গছৰ কাঠৰ ভাল ফাৰ্নিচাৰ বনাব পাৰি৷ কাঠৰ ৰঙ হ’ল মুগা বা ৰঙচুৱা৷ ইয়াৰ উপৰি কীটনাশক হিচাপেও ঘোঁৰানিম ব্যৱহৃত হয়৷

খাদ্য হিচাপে মহানিম :

মহানিমৰ পাত নিমখ আৰু তেল দি শুকানকৈ পাপৰৰ নিচিনাকৈ ভাজক৷ ভাতৰ লগত খাই জুতি পাব৷ সপ্তাহত দুদিন বা তিনিদিন এইদৰে খোৱাটো স্বাস্থ্যৰ বাবে উপযোগী৷

বঙালীসকলে নিমপাত বেঙেনাৰ সৈতে ভাজি খায়৷ ই হ’ল ৰুচিবৰ্ধক খাদ্য৷

আগৰ বাৰ্মা বা এতিয়াৰ ম্যানমাৰত মহানিমৰ ফুল আৰু কুমলীয়া গুটি তেতেলিৰ সৈতে সিদ্ধ কৰি খায়৷ বিলাহী আৰু মাছৰ সৈতেও নিমৰ কুমলীয়া পাতৰ আঞ্জা খায়৷

অন্ধ্ৰ, তামিলনাডু, কৰ্ণাটকত মহানিমৰ ফুল আৰু ৰঙচুৱা চেনিৰে এবিধ জলপান নৱবৰ্ষৰ প্ৰাক্‌ক্ষণত বনোৱাৰ পৰম্পৰা এটা সময়ত আছিল যাক ‘উগাডি’ বোলা হয়৷ উগাডি খোৱাৰ দ্বাৰা পৰিয়ালটো আগন্তুক বৰ্ষত জীৱনৰ তিতা-মিঠাৰ সন্মুখীন হ’বলৈ মানসিকভাবে প্ৰস্তুত হয়৷

মহানিমত ৰাসায়নিকভাৱে কি কি তত্ত্ব থাকে?

মূল তত্ত্ববিধৰ নাম হ’ল- এযোডায়ৰাচিটিন (Azadirachtin)৷ অন্যান্য পদাৰ্থবিলাকৰ নাম হ’ল- নিম্বিন, নিম্বিডল, নিম্বডিন, চডিয়াম নিম্বিনেট, যেডুনিম, চেলাননিন, ক্ৱেৰচেটিন, কেইবিধমান ফেটি এচিড আদি৷

এই তত্ত্বসমূহ থকাৰ ফলত মহানিমৰ গুণসমূহ হ’ল : মানৱ দেহত প্ৰয়োগ- ভেঁকুৰ, ভাইৰাচ আৰু বীজাণু ধংসকাৰী, পেলু প্ৰতিৰোধক, খৰ-খজুৱতি নাশক, গৰ্ভনিৰোধক, ডায়েবেটিজ প্ৰতিৰোধক, সংক্ৰমণহাৰক, বিষনাশক৷

কীট-পতংগ বিনাশক, সাৰ হিচাপে উপযোগী, খৰি হিচাপে জুয়ে মহ-ডাঁহ খেদাত সহায়ক৷

কি কি ধৰণে মহানিম আমাৰ জীৱনত ব্যৱহৃত হয়?

সৰুৰে পৰা দেখি আহিছোঁ কাৰোবাৰ ঘৰত বসন্তজাতীয় অসুখ (Chicken pox, Measles ) হ’লে নিমপাত উতলোৱা পানীৰে গা ধুবলৈ দিয়ে৷ স্কেবিজ- খজুৱতি,খৰ, চ’ৰিয়াচিচ আদিতো নিমপাত সিজোৱা পানীৰে গা-ধোৱা উপযোগী৷ বায়ু শুদ্ধ কৰিবলৈ বুলি প্ৰতি কোঠালিত মহানিমৰ ডাল-পাত ওলমাই দিয়ে৷ গাঁৱৰ ঘৰত শুকান নিমপাত কাপোৰ, কিতাপ আৰু ভঁৰালৰ শস্য পোকে নাখাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷ বহু ঠাইত আজিকালিও মহানিম গছৰ ডালৰ দাতুনৰ ব্যৱহাৰ প্ৰচলিত৷

আধুনিক যুগত মহানিমৰ প্ৰয়োগ :

গছজোপাৰ ডাল-পাত-ফুল-গুটি-গছ- বাকলি-শিপা প্ৰতিটো অংশই মানুহে নানাধৰণে ব্যৱহাৰ কৰে৷ নিমতেল ঘাইকৈ গুটিৰ পৰা উলিওৱা হয়৷ মহানিমৰ টুথপেষ্ট, চাবোন, শ্বেম্পু, চুলিৰ তেল, ছালত -ঘঁহা ক্ৰিম, এন্টিডায়েবেটিক কেপচুল, বডিলোচন আদি আমাৰ দৈনন্দিন জীৱন যাত্ৰাৰ সংগী৷ গ্ৰামীণ লোকসকলে নিমৰ তেল কাঠৰ গাড়ীৰ চকাত ঢালে৷ নিমৰ পৰা অৰ্গেনিক কীটনাশক প্ৰস্তুত কৰা হয়৷

মোখনিত ইমানেই ক’ম যে এখন চমু ৰচনাৰে মহানিমৰ উপকাৰিতা লিখি বা কৈ শেষ কৰিব নোৱাৰি৷ পাঠকসকলৰ যাৰ ঘৰৰ চৌহদত অলপ হ’লেও মুকলি ঠাই আছে, তাত আন নহ’লেও এজোপা মহানিমৰ বৃক্ষ ৰোপণ কৰক৷

লেখৰ ঠিকনা : ডোহা, কাটাৰ, ই মেইল : drbksaikia@gmail.com