এছ আই আৰৰ (SIR) ‘ফৰ্ম ৬’ক লৈ তীব্ৰ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি হৈছে। ‘ফৰ্ম ৬’ত নতুন প্ৰশ্ন সংযোজন কৰাটো অবৈধ বুলি দাবী কৰিছিল বিৰোধী শিবিৰে। ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ চাঞ্চল্যকৰ প্ৰতিবেদন পোহৰলৈ অহাৰ পিছতে পুনৰ বাতৰিৰ শিৰোনাম দখল কৰিছে ‘ফৰ্ম ৬’। এইবাৰ নিৰ্বাচন আয়োগেও এই তীব্ৰ সমালোচনাৰ প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰে। নতুন ভোটাৰ হিচাপে পঞ্জীয়নৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ‘ফৰ্ম ৬’ত কোনো সালসলনি কৰা হোৱা নাই বুলি সংগঠনটোৱে দাবী কৰে।
‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ এক তদন্তত প্ৰকাশ পাইছে যে এছ আই আৰৰ ‘ফৰ্ম ৬’ নথিত কৰা কিছু পৰিৱৰ্তনক লৈ দুজন নিৰ্বাচন আয়ুক্তই আনুষ্ঠানিকভাৱে আপত্তি কৰিছিল। আয়োগে কয় যে মূল ‘ফৰ্ম ৬’ৰ কোনো পৰিৱৰ্তন নকৰাকৈয়ে এছ আই আৰৰ সৈতে জড়িত নতুন ধাৰাটো পৃথক পৰিশিষ্ট হিচাপে সংযোজন কৰা হৈছে।
বিগত ১০ মাহত নিৰ্বাচন আয়োগৰ বিভিন্ন সিদ্ধান্ত সন্দৰ্ভত আয়ুক্ত সুখবীৰ সিং সান্ধু আৰু বিবেক যোশীয়ে উত্থাপন কৰা ১৪টা আপত্তিৰ ভিতৰত ‘ফৰ্ম ৬’ অন্যতম।
প্ৰপত্ৰ ৬ক লৈ বিতৰ্ক কিয়?
মূল আপত্তি আছিল প্ৰ-পত্ৰ ৬ত সংযোজন কৰা নতুন ধাৰাক লৈ, যিটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভোটদান কৰা লোকে পূৰণ কৰিব লাগে। বৰ্তমানৰ প্ৰ-পত্ৰ ৬ৰ বাবে বয়স আৰু ঠিকনাৰ প্ৰমাণৰ দৰে মৌলিক ব্যক্তিগত তথ্যৰ প্ৰয়োজন। জুলাই মাহৰ পৰা নতুন ভোটাৰক বিহত এছ আই আৰৰ পৰাই তেওঁলোকৰ নাম, পিতৃ-মাতৃৰ নাম বা ককাক-আইতাকৰ নাম নির্বাচনী তালিকাত অন্তর্ভুক্ত হৈছে নে নাই সেই কথা উল্লেখ কৰিবলৈ কোৱা হৈছে৷
এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিয়াটো ‘বাধ্যতামূলক’ নহ’লেও নতুন আবেদনকাৰীয়ে পৰৱৰ্তী পৰ্যায়লৈ আগবাঢ়িব নোৱাৰে বা উত্তৰ নিদিয়াকৈ প্ৰপত্ৰ জমা দিব নোৱাৰে। উল্লেখ্য যে ২০০০ চনৰ আৰম্ভণিতে কেইবাখনো ৰাজ্যত শেষবাৰৰ বাবে এছ আই আৰ চলোৱা হৈছিল।
এছ আই আৰ সম্পৰ্কীয় ঘোষণাপত্ৰখন পোনপটীয়াকৈ অনলাইন ফৰ্মত যোগ কৰা হৈছিল, ১৯৬০ চনৰ ৰেজিষ্ট্ৰেচন অব ইলেক্টৰ ৰুলছৰ কোনো আনুষ্ঠানিক সংশোধন নকৰাকৈ। দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছৰ এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি, নিৰ্বাচন আয়ুক্তসকলে ঠিক এইটোৱেই আপত্তি কৰিছিল।
যোশীয়ে প্ৰথমে মে’ মাহত এই বিষয়টো উত্থাপন কৰিছিল আৰু সকীয়াই দিছিল যে ১৯৬০ চনৰ নিয়মৰ চৰকাৰী সংশোধনী অবিহনে ফৰ্ম ৬ত কোনো ধৰণৰ পৰিৱৰ্তন কৰিব নোৱাৰিব। সান্ধুৱে যোশীৰ কথাত সন্মতি দি কয় যে ই “অকৰ্তৃত্বশীল আৰু অবৈধ” আৰু ইয়াক “তৎক্ষণাত অপসাৰণ কৰা উচিত”।
কিন্তু আপত্তি থকাৰ পিছতো এছ আই আৰ দফা বাতিল কৰা নহ’ল। সান্ধু আৰু যোশীয়ে উত্থাপন কৰা আপত্তিক সমৰ্থন কৰে প্ৰাক্তন মুখ্য নিৰ্বাচন আয়ুক্ত অ’ পি ৰাৱট আৰু প্ৰাক্তন নিৰ্বাচন আয়ুক্ত অশোক লাভাছাই।
নিৰ্বাচন আয়োগে কি ক’লে?
মূলতঃ নিৰ্বাচন আয়োগে কাৰিকৰী পাৰ্থক্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে। তেওঁলোকৰ মতে, প্ৰপত্ৰ ৬ৰ মৌলিক গাঁথনিত কোনো পৰিৱৰ্তন কৰা হোৱা নাই যদিও এছ আই আৰ সন্দৰ্ভত প্ৰশ্নটোৰ বাবে এটা সুকীয়া সংযোজন কৰা হৈছে। আয়োগে কয়, “প্ৰপত্ৰ ৬ত কোনো পৰিৱৰ্তন কৰা হোৱা নাই। পিতৃ-মাতৃ বা ককাক-আইতাকৰ সৈতে সম্পৰ্কৰ বিষয়টো বৰ্তমানৰ আৰু অনুমোদিত প্ৰপত্ৰ ৬ৰ উপৰি অতিৰিক্ত ঘোষণা হিচাপে যোগ কৰা হৈছে।”
নিৰ্বাচন আয়োগে বিহাৰত এই প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হোৱাৰ পূৰ্বে ২০২৫ চনৰ ২৪ জুনত জাৰি কৰা এছ আই আৰ গাইডলাইনৰ কথা উল্লেখ কৰে। ইয়াত কোৱা হৈছে, “নতুন ভোটাৰ হিচাপে পঞ্জীয়নৰ বাবে আবেদন কৰাৰ ক্ষেত্ৰত… এতিয়াৰে পৰা প্ৰপত্ৰ ৬ বা প্ৰপত্ৰ ৮ৰ উপৰি আবেদনকাৰীয়ে মূল আবেদনত কৰা ঘোষণাৰ সমৰ্থনত অতিৰিক্ত ঘোষণাও (পৰিশিষ্ট ডি) পূৰণ কৰিব লাগিব।”
উল্লেখ্য যে নতুন সমষ্টিলৈ বদলি হোৱা ভোটাৰে ৮ নং প্ৰ-পত্ৰ পূৰণ কৰিব লাগে।
অৰ্থাৎ প্ৰপত্ৰ ৬ৰ মূল গাঁথনি অপৰিৱৰ্তিত হৈ থকাৰ সময়তে এছ আই আৰ নিয়মৰ অধীনত ‘এনেক্সাৰ ডি’ক অতিৰিক্ত আৱশ্যকীয় বিষয় হিচাপে উল্লেখ কৰা হৈছে।
