পাছপ’ৰ্ট (Passport) নাগৰিকত্বৰ প্ৰমাণ (Proof of citizenship) হয় নে নহয় সেই লৈ বিতৰ্কৰ সৃষ্টি (Creation of a dispute) হৈছে। যদিও কেন্দ্ৰৰ এক সূত্ৰৰ উদ্ধৃতি দি সংবাদ সংস্থা পিটিআইৰ এক প্ৰতিবেদনত কোৱা হৈছে যে পাছপ’ৰ্ট কেতিয়াও নাগৰিকত্বৰ প্ৰমাণ নহয়। এই সন্দৰ্ভত পাছপ’ৰ্ট আইনৰ বিধান সোঁৱৰাই দিয়া হৈছে।
অৱশ্যে তাৰ পিছতো বিতৰ্ক বন্ধ হোৱা নাই। বুধবাৰে কেইবাখনো সংবাদ মাধ্যমত প্ৰকাশ পাইছে যে বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ে পাছপ’ৰ্ট কেৱল ভ্ৰমণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় নথি বুলি কৈছে। ই নাগৰিকত্বৰ প্ৰমাণ নহয়। তাৰ পিছতে আৰম্ভ হয় বিতৰ্ক। কংগ্ৰেছ নেতা তথা জ্যেষ্ঠ অধিবক্তা কপিল ছিবালে ছ’চিয়েল মিডিয়াত লিখিছে, “তেন্তে মই নিজকে নাগৰিক হিচাপে প্ৰমাণ কৰিবলৈ কি নথি দেখুৱাব পাৰোঁ? তাৰ পিছত বিএলঅ’ৱে মোৰ নাগৰিকত্বক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিব পাৰে। মই মোৰ ভোটাধিকাৰ হেৰুৱাব পাৰোঁ। আৰু তাৰ ফলত বিজেপিয়ে নিৰ্বাচনত জয়ী হ’ব।” শিৱসেনাৰ নেতা তথা উদ্ধৱ থাকৰেৰ পুত্ৰ আদিত্য থাকৰেৰ প্ৰশ্ন হ’ল, যদি পাছপ’ৰ্ট নাগৰিকত্বৰ নথি নহয়, তেন্তে আৰক্ষীয়ে আবেদনকাৰীৰ ঠিকনা জাৰি কৰাৰ পূৰ্বে কিয় পৰীক্ষা কৰে? কেন্দ্ৰত শাসনাধিষ্ঠিত মোদী চৰকাৰৰ ওপৰত আক্ৰমণ কৰি তৃণমূলৰ সাংসদ মহুৱা মৈত্ৰই লিখিছে, “নাগৰিকত্ব প্ৰমাণ কৰাৰ উপায় হিন্দু আৰু বিজেপি ভোটাৰ হ’ব পাৰে।”
এই বিতৰ্কৰ মাজতে কেন্দ্ৰ বা বৈদেশিক পৰিক্ৰমা মন্ত্ৰালয়ৰ কোনো বিষয়াই এতিয়ালৈকে একো প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰা নাই। কিন্তু কেন্দ্ৰৰ সূত্ৰই জনোৱা মতে, ১৯৬৭ চনৰ পাছপ’ৰ্ট আইনৰ ৬(২)(ক) ধাৰাত উল্লেখ আছে যে ভাৰতৰ নাগৰিক নোহোৱা কোনো লোকক কৰ্তৃপক্ষই পাছপ’ৰ্ট প্ৰদান কৰিব নোৱাৰে। আকৌ ২০ নং ধাৰাত উল্লেখ আছে যে ‘জনস্বাৰ্থ’ত ভাৰতৰ নাগৰিক নোহোৱা ব্যক্তিক পাছপ’ৰ্ট প্ৰদান কৰিব পাৰি। ইয়াৰ বাহিৰেও পাছপ’ৰ্ট পোৱা ব্যক্তিজন তাৰ সঠিক অধিকাৰী নহয়। গ্ৰন্থ আৰু ৰেকৰ্ডত ই হৈছে চৰকাৰৰ সম্পত্তি। পাছপ’ৰ্টতো ইয়াৰ উল্লেখ আছে। গতিকে যিকোনো ব্যক্তিয়ে চৰকাৰৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি যিকোনো সময়তে পাছপ’ৰ্ট ঘূৰাই দিয়াটো বাধ্যতামূলক। ফলত পাছপ’ৰ্ট কোনো কাৰণতে নাগৰিকত্ব প্ৰমাণ কৰা নথি নহয়। ২০১৩ চনত বম্বে উচ্চ ন্যায়ালয়ে কৈছিল যে যদি কোনোবাই ১৯৮৭ চনৰ ১ জুলাইৰ পিছত জন্ম লৈছে তেন্তে তেওঁৰ জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ, পাছপ’ৰ্ট বা আধাৰ কাৰ্ড নাগৰিকত্ব প্ৰমাণ কৰিবলৈ যথেষ্ট নহয়।
ভাৰতত নাগৰিকত্ব প্ৰমাণ কৰিবলৈ কোনো নিৰ্দিষ্ট পৰিচয়-পত্ৰ বা নথি-পত্ৰ নাই। যদিও আধাৰ কাৰ্ড কোনো ব্যক্তিৰ ঠিকনা পৰীক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়, তথাপিও ই নাগৰিকত্ব প্ৰমাণ কৰা নথি নহয়। যদিও পেন কাৰ্ড ব্যৱহাৰ কৰি কোনো ব্যক্তিৰ আয় আৰু ব্যয় পৰীক্ষা কৰা হয়, তথাপিও ই নাগৰিকত্ব প্ৰমাণ কৰা নথি নহয়। শেহতীয়াকৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে কয় যে ভোটাৰ তালিকাত নাম নথকাৰ বাবেই কোনোবাই নাগৰিকত্ব হেৰুৱাইছে বুলি ভবাৰ কোনো কাৰণ নাই। এই ভিত্তিত ইপিআইচি বা ভোটাৰ কাৰ্ডো নাগৰিকত্ব প্ৰমাণ কৰা নথি নহয়। এতিয়ালৈকে এই দেশত এজন ব্যক্তিৰ নাগৰিকত্ব পৰীক্ষা কৰিবলৈ সাধাৰণতে একাধিক নথি-পত্ৰ (জন্মৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ, পাছপ’ৰ্ট, মাধ্যমিক বিদ্যালয়ৰ প্ৰমাণ-পত্ৰ) পৰীক্ষা কৰা হয়। কিছুমান ক্ষেত্ৰত বংশাৱলীও চোৱা হয়। ইয়াৰ মাজতে কেন্দ্ৰৰ সূত্ৰটোৱে দাবী কৰে যে চৰকাৰে পাছপ’ৰ্ট সন্দৰ্ভত কোনো নতুন নিয়ম প্ৰণয়ন কৰা নাই। আগতে যিবোৰ নিয়ম আছিল সেইবোৰ একেই আছে।
